Categoriearchief: Duurzaamheid

Duurzaam ondernemen of maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) is een vorm van ondernemen gericht op economische prestaties (profit), met respect voor de sociale kant (people), binnen de ecologische randvoorwaarden (planet): de triple-P-benadering.

Waarom is management-aanpak effectief bij MVO?

MVO, people profit planet
Vitruviusman (de mens als middelpunt) is een tekening van Leonardo da Vinci

U overweegt MVO in te voeren in uw bedrijf. Immers u weet wat MVO voor uw organisatie betekent en waarom u wat aan MVO wilt doen. Alleen u weet niet goed hoe. U zoekt houvast om te inventariseren wat uw bedrijf al doet op het gebied van MVO én wat uw bedrijf nog meer zou kunnen doen. Een management-aanpak draagt effectief bij aan MVO.

Waren voorheen eisen van uw klanten grotendeels bepalend, tegenwoordig zijn deze vervangen door maatschappelijk verwachtingen van stakeholders. Hiermee is maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), ook wel duurzaam ondernemen, meer relevant geworden.

Organisatorische veranderingen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen vraagt van uw organisatie een grote omslag. In onder andere bedrijfsvoering, procesoptimalisatie, normaliseren, andere diensten en producten, samenwerken met ketenpartners en natuurlijk betrokkenheid van uw medewerkers.

Om maatschappelijk verantwoord te kunnen ondernemen is betrokkenheid en gedragsverandering bij medewerkers van doorslaggevend belang. De mens staat dus centraal. Deze verandering versnelt u door goed te organiseren. Een krachtig hulpmiddel daarbij is een managementsysteem zoals het MVO prestatieladder (ISO 26000) en kwaliteitszorg (ISO 9001). Alleen hoe pakt u dit adequaat aan?

Managementsysteem benadering

Samen met u schetsen we het beleid en vertalen deze vanuit een managementsysteem-benadering naar strategie en concrete doelen op de werkvloer. Behoeften van het management krijgen op deze manier vorm in uw organisatie. In dit proces bied ik hulpmiddelen, technieken en methoden aan om MVO te implementeren, de organisatie in te richten, de communicatie te verbeteren, het gedrag van medewerkers te veranderen en niet in de laatste plaats te voldoen aan de maatschappelijke verwachtingen van stakeholders.

Meer weten

Meer weten over MVO (opzet, organisatie, kosten)? Gebruik dan het aanvraagformulier of neem contact op met Frank Winter: E frank.winter@sparx.nlof M 06 811 922 95.

MVO, hoe doe je dat?

MVO, hoe doe je dat?

Waren voorheen eisen van uw klanten grotendeels bepalend, tegenwoordig zijn deze vervangen door maatschappelijk verwachtingen van stakeholders. Hiermee is maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), ook wel duurzaam ondernemen,  meer relevant geworden.

MVO, hoe doe je dat?

U overweegt MVO in te voeren in uw bedrijf. Immers u weet wat MVO voor uw organisatie betekent en waarom u wat aan MVO wilt doen. Alleen u weet niet goed hoe. U zoekt houvast om te inventariseren wat uw bedrijf al doet op het gebied van duurzaamheid én wat uw bedrijf nog meer zou kunnen doen.

Maatschappelijk verantwoord ondernemen vraagt van uw organisatie een grote omslag. In onder andere bedrijfsvoering, procesoptimalisatie, normaliseren, andere diensten en producten, samenwerken met ketenpartners en natuurlijk betrokkenheid van uw medewerkers.

Om maatschappelijk verantwoord te kunnen ondernemen is betrokkenheid en gedragsverandering bij medewerkers van doorslaggevend belang.  Deze transitie versnelt u door goed te organiseren. Een krachtig hulpmiddel daarbij is een managementsysteem zoals het MVO prestatieladder (ISO 26000) en kwaliteitszorg (ISO 9001). Alleen hoe pakt u dit adequaat aan?

Systematische aanpak

Samen met u schetsen we het beleid en vertalen deze vanuit een managementsysteem benadering naar strategie en concrete doelen op de werkvloer. Behoeften van het management krijgen op deze manier vorm in uw organisatie.

Waarom een management-aanpak effectief bijdraagt?

Sparx management consult speelt met zijn kennis en kunde op gebied van strategie, processen en organisaties een grote rol in het realiseren van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Sparx geeft hulpmiddelen, technieken en methoden om MVO te implementeren, de organisatie in te richten, de communicatie te verbeteren, het gedrag van medewerkers te veranderen en niet in de laatste plaats te voldoen aan de maatschappelijke verwachtingen van stakeholders. Dit alles m.b.v. een managementsysteem.

Meer weten

Meer weten over Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (opzet, organisatie, kosten)? Gebruik dan het aanvraagformulier of neem contact op met Frank Winter: E frank.winter@sparx.nl of M 06 811 922 95.

ISO 14001 koppelt milieu aan bedrijfsstrategie

ISO14001, Circulaire Economie, HLS
De herziene ISO 14001-norm sluit beter aan bij trends als MVO en circulaire economie. De directie moet voortaan zelf aan de bak om de ‘groene’ positie van het bedrijf in de keten te verbeteren en het milieubeleid meer te verankeren in de algemene bedrijfsstrategie.

Bedrijfsstrategie

De certificatie van het milieumanagementsysteem van het bedrijf was tot voor kort een taak die hoofdzakelijk op het bordje van de KAM-medewerker (kwaliteit, arbo en milieu) lag. Was het certificaat verkregen, dan kreeg de brave borst een klopje op de schouder van de directie, die snel overging op ‘business-as-usual’, zoals de omzetgroei van het bedrijf en het veroveren van nieuwe klanten en markten. Met de herziene versie van ISO 14001 is dat voorbij. In de nieuwe norm ligt een dwingende taak voor het management om het milieubeleid en de bedrijfsstrategie met elkaar in lijn te brengen.

De directie moet voortaan zelf aan de bak

ISO 14001-certificaat

SCCM, waarin overheid, bedrijfsleven en certificatie-instellingen participeren, beheert het certificatieschema voor ISO 14001. De organisatie heeft het schema volledig vernieuwd. Ruim 2200 bedrijven in ons land hebben een ISO 14001-certificaat. Medio september was de nieuwe ISO 14001-norm een feit. Volgens de Engelstalige tekst is de directie ‘accountable’ en moet ze dus haar verantwoordelijkheid nemen voor de effectiviteit van het milieumanagementsysteem.

Betrokken management

Het management van het bedrijf moet voortaan haar betrokkenheid bij de ontwikkeling en uitvoering van het milieubeleid laten zien. Milieu wordt nu aan bedrijfsstrategie gekoppeld. Dat de herziene ISO 14001-norm een meer strategisch karakter heeft en beter aansluit bij waar het in de boardroom om gaat, zoals goed bestuur, voldoen aan geldende wet- en regelgeving – ook wel ‘compliance’ genoemd – en het in kaart brengen van risico’s en kansen. Een apart hoofdstuk over leiderschap benadrukt de nieuwe rol van het management en dan praten we niet alleen over de hoogste baas, maar over alle managementlagen binnen de organisatie tot de teamleiders op de werkvloer. Al diegenen die het managementsysteem tot een goed werkend geheel moeten maken.

De herziene ISO 14001-norm voorziet ook in de handvatten om de positie en rol van het bedrijf in de keten beter te bepalen. De oude norm ging uit van het beheersen van de directe milieu-impact, zoals emissies van het bedrijf zelf, en het beïnvloeden van indirecte milieuaspecten waar de organisatie mogelijkheden zag.

Breed perspectief

Dat laatste is in de nieuwe editie veel concreter gemaakt. Een bedrijf moet een vinger zien te krijgen achter wat het voor het milieu kan doen vanuit wat in de norm het ‘levenscyclus-perspectief’ is genoemd. Denk aan het mogelijk terugnemen van afgedankte producten om daar grondstoffen uit terug te winnen. In zijn moderner jasje haakt ISO 14001 zo beter aan bij de trend van de circulaire economie. Levenscyclusanalyses (LCA’s) vraagt de norm overigens niet. Een bedrijf moet goed weten wat er bij zijn toeleveranciers en zijn klanten speelt. Dat staat ook in de oude norm, maar wordt nu expliciet benoemd. Het ketenaspect is veel minder vrijblijvend. De ruimte voor verschillende interpretaties is uit de norm gehaald. Er is geen enkele discussie meer over mogelijk. Ketenbeheer, dus de blik naar buiten, is een kernvereiste geworden.

Ook vraagt de nieuwe ISO 14001 meer aandacht voor de context van het bedrijf, denk aan belanghebbende partijen als het bevoegd gezag, klanten, maatschappelijke organisaties en omwonenden. Bedrijven die voor het certificaat opgaan, moeten actief de belangrijke ontwikkelingen buiten de bedrijfspoort gaan identificeren die wezenlijk zijn voor hun milieubeleid. Een bedrijf dat bijvoorbeeld ambities koestert om zijn water-footprint te verminderen, moet ook naar het waterverbruik van zijn toeleveranciers kijken. De nieuwe normen sluiten zo beter aan bij de trend van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO).

HLS structure

Een van de wezenlijke verbeteringen is de komst van een eenduidige structuur en uniform begrippenkader in de teksten van zowel ISO 9001 als 14001. De zogeheten High Level Structure, kortweg HLS, biedt een gemeenschappelijke basis om eenvoudig systemen te integreren. De basistekst is de norm. Wat belangrijk is voor bedrijven die zowel aan kwaliteit als milieu doen. Bedrijven kunnen ISO9001 en ISO14001 nu makkelijker in één managementsysteem onderbrengen. De basiseisen zijn hetzelfde. Voorheen verschilden de teksten voor ISO 9001 en 14001. Integratie in één systeem was soms een zoekplaatje.

Lagere kosten

Simpel gezegd krijgen de ISO-normen een ‘plug-in’structuur. De ISO-kern op basis van de HLS, die dient als backbone van het managementsysteem, kan worden verdiept voor allerlei onderwerpen, zoals MVO (ISO 26000) en compliance (ISO 19600). De modulaire opbouw kan certificatie voor bedrijven makkelijker maken. Als de kern al een keer is beoordeeld en gecertificeerd kan de focus bij een volgende audit liggen op de specifieke aanvulling, bijvoorbeeld op het vlak van arbomanagement. De kosten voor certificatie kunnen dan wel eens omlaag gaan.

Die soepelere integratie zal er niet toe leiden dat bedrijven met een ISO 9001-certificaat er snel even ISO 14001 bij zullen doen. Dat wordt wel makkelijker, maar bedrijven moeten toch een substantieel aantal inspanningen doen voor ISO 14001. Dat wordt niet opeens een invuloefening. ISO 14001-gecertificeerde bedrijven zullen wisselend met de nieuwe norm omgaan. De oude certificaten zijn geldig tot eind 2018. Het ene bedrijf is nou eenmaal verder dan het andere. Er zijn bedrijven die al volop in de geest van de nieuwe norm handelen en duurzaam ondernemen hebben opgepakt. Weer andere bedrijven zijn daar nog verre van. Er zijn nou eenmaal veel verschillen tussen bedrijven.

Bron: NEN

Wat duurzame organisaties doen

In de Guide to Corporate Sustainability, publiceert de ‘Global Compact’ van de Verenigde Naties vijf doorslaggevende kenmerken van duurzaam ondernemen. Dit is wat duurzame organisaties doen.

  1. De kracht van principes

duurzame organisatiesDuurzaam ondernemen begint met integriteit. Organisaties dienen fundamentele principes te respecteren op het gebied van rechten van de mens, arbeid, klimaat en anti-corruptie.

Het Global Compact’s Ten Principles-verdrag van de VN biedt hierbij een belangrijke handreiking. Dit is erkend door 160 landen en door meer dan 8000 bedrijven wereldwijd.

  1. De maatschappij versterken

Duurzame organisaties kijken verder dan hun eigen muren. Ze ondernemen acties om de wereld om hen heen te ondersteunen. Ze zetten zich in om armoede, conflicten en ongeletterdheid tegen te gaan. Organisaties beseffen dat zij niet kunnen gedijen in een wereld die op allerlei fronten achteruit gaat.

  1. Leiderschap

Verandering begint bij leiderschap. Een publiek commitment begint bij de CEO en is nodig om deel te nemen aan de Global Compact. Het leiderschap moet een sterk signaal uitzenden naar de rest van de organisatie dat duurzaamheid ertoe doet en dat verantwoordelijkheid nemen van groot belang is.

  1. Transparantie

Niet-financiële verslaggeving gaat inmiddels verder dan alleen goede bedoelingen. Een verslag aan de stakeholders van de inspanningen om op verantwoorde wijze de organisatie te besturen maakt standaard onderdeel uit van het jaarverslag.

  1. Lokaal actief

Hoewel de Global Compact principes wereldwijd gelden, bestaan en opereren bedrijven binnen landen en communities, die heel verschillende verwachtingen hebben over wat duurzaam ondernemen betekent. In 85 landen zijn er lokale netwerken van de Verenigde Naties actief.

Lees hier het volledige rapport van de UN Global Compact.

Meer weten

Meer weten over MVO (opzet, organisatie, kosten)? Gebruik dan het aanvraagformulier of neem contact op met Frank Winter: E frank.winter@sparx.nl of M 06 811 922 95.

Circulaire economie: waar liggen uw kansen?

circulaire economieDe circulaire economie (CE) rukt op. Steeds meer bedrijven besteden bij het ontwerpen van hun producten en in hun bedrijfsvoering aandacht aan het terugwinnen en efficiënt gebruiken van grondstoffen en materialen. Zo ontstaat een productiesysteem van gesloten kringlopen.

Wat is een circulaire economie?

Vernieuwing is nodig om de Nederlandse economie op een hoog niveau te houden. Innovatie en efficiëntie spelen hierin een belangrijke rol. We zien steeds meer bedrijven die bij het productontwerp en in de bedrijfsvoering aandacht besteden aan het terugwinnen en efficiënt gebruiken van grondstoffen en materialen. Steeds meer bedrijven doen dat ook samen. Het resultaat is dat de productie van een lineair systeem – ‘take, make and waste’ – verschuift naar een productiesysteem van gesloten kringlopen.

Op deze manier werken wordt ‘circulair ondernemen’ genoemd. Het economisch systeem dat hierdoor ontstaat noemen we een circulaire economie. Dit is een economie die slimmer omgaat met grondstoffen, het milieu minder belast, de kosten verlaagt en meer banen creëert.

Meer lezen over circulaire economie,  ga naar https://www.circulairondernemen.nl 

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen anno nu?

MVO, duurzaamMaatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) is ondernemen met aandacht voor people (je eigen werknemers en de maatschappij als geheel), planet (je impact op het milieu) en profit (ondernemen met winst). Inmiddels zijn ook diverse andere termen in zwang. Hierna lees je in het kort de verschillen en overeenkomsten.

Duurzaam ondernemen

Vooral kleine ondernemers spreken liever over duurzaam ondernemen dan over mvo. Bij duurzaam ondernemen ligt de nadruk vooral op de eigen organisatie, de eigen medewerkers en de eigen impact op het milieu. Er wordt minder naar de samenleving en het milieu als geheel gekeken. Mvo op iets kleinere schaal dus, wat ook minder verwachtingen schept. Wie duurzaam onderneemt, houdt bij alle beslissingen rekening met het welzijn van de medewerkers, de impact van de eigen activiteiten op de samenleving en het milieu. Het gaat een stap verder dan alleen de wettelijke verplichtingen volgen. De focus ligt op de lange termijn. Door duurzaam te ondernemen, zorg je ervoor dat je bedrijf ook in de toekomst kan rekenen op loyale medewerkers, draagvlak in de omgeving en minder afhankelijkheid van uitputtelijke bronnen.

Groen Ondernemen

Bij groen ondernemen ligt de nadruk sterker op het milieu dan op de maatschappij. Groen ondernemen kan bijvoorbeeld door met tweedehands materialen te werken, vervuilende stoffen te vervangen voor niet-vervuilende, alleen duurzame energie te gebruiken, zelf duurzame energie op te wekken en geen afvalstoffen te produceren. Je kunt jezelf groen noemen als jouw negatieve impact op het milieu veel kleiner is dan die van vergelijkbare bedrijven, of als je zelfs aan milieuverbetering doet door je werkzaamheden.

Ethisch ondernemen

Hier ligt de nadruk sterker op de maatschappij. Je werknemers fatsoenlijk behandelen of expliciet kansen bieden aan groepen die een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Vooral in ontwikkelingslanden, waar vanuit de overheid weinig is geregeld om arbeiders rechten te geven, is ethisch ondernemen belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan Fair Trade, waarbij arbeiders een minimumloon krijgen waarvan ze kunnen leven en zich kunnen verenigen. Je onderneemt ook ethisch door alleen voor toeleveranciers te kiezen die zich aan deze normen houden. In Nederland kun je ethisch ondernemen door bijvoorbeeld ex-gedetineerden, schoolverlaters, Wajongers, mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking of 55-plussers een kans te bieden.

Maatschappelijk betrokken ondernemen (mbo)

Mbo gaat nog een stap verder dan mvo. Bij mvo houd je rekening met mens en milieu bij de bedrijfsvoering, mbo gaat over wat je als ondernemer kunt bieden aan de maatschappij of het milieu, vooral in je directe werkomgeving. Sommige bedrijven lenen bijvoorbeeld eens in de zoveel tijd werknemers uit om vrijwilligerswerk in eigen dorp of stad te doen, of voeren onbezoldigd activiteiten uit voor een goed doel. Je kunt ook producten of diensten doneren. Ook dit is maatschappelijk betrokken ondernemen.

Sociaal ondernemen

Sociaal ondernemen is het signaleren van een sociaal probleem (op het gebied van mens, dier, milieu, kunst, cultuur, onderwijs) en dit op een ondernemende manier willen oplossen. Het hoofddoel van de onderneming is dus een sociale verandering teweegbrengen. Winst maken staat niet meer voorop, maar de sociale onderneming is niet afhankelijk van giften of subsidies.

Bron: mkbservicedesk

betere bedrijfsresultaten door gelukkige medewerkers

MVO, betere bedrijfsresultaten, ISO9001, ArboGelukkige medewerkers zorgen voor betere bedrijfsresultaten. Dat klinkt prachtig, maar hoe doe je dat? Niet door harder te duwen of strakker te sturen, maar door het werkgeluk van je mensen te vergroten.  

Medewerkers die met plezier naar hun werk komen en met voldoening weer naar huis gaan zijn het meest waardevol voor je bedrijf. Zij zijn het visitekaartje naar buiten. Zij zorgen voor de effectiviteit van je projecten. En voor gelukkige klanten.

WAT MAAKT WERKGELUK(KIG)?

Werkgeluk bereik je door het vergroten van de intrinsieke motivatie van medewerkers. Door ze autonomie, zingeving en meesterschap te geven in hun werk:

  • autonomie om het werk te mogen doen zoals de werknemer vindt dat hij tot het beste resultaat komt
  • zingeving om te voelen dat hij nuttig werk doet waarbij niet alleen de organisatie, maar ook maatschappij en klant er beter van worden
  • meesterschap door te streven om het beste uit zichzelf te halen en daarin te blijven leren en ontwikkelen.

ZET IN OP SOCIALE INNOVATIE

Tip 1: Beperk de hiërarchie

Het gevoel van betrokkenheid en verantwoordelijkheid neemt toe in een platte organisatie. Collega’s werken vanuit gelijkwaardigheid aan een gemeenschappelijk doel. Dit voedt de intrinsieke motivatie en levert creativiteit van onderop. Door teveel (midden) management en statische periodieke controles worden je mensen niet uitgedaagd om méér, beter of slimmer te werken.

Tip 2: Treed op als coach

Leiderschap is essentieel in sociale innovatie, maar gaat meer richting coachen dan sturen. Let daarbij wel op de individuele verschillen tussen je medewerkers, want iedereen gaat anders om met verandering. Het wegvallen van een sturende leidinggevende kan bij de een het gevoel oproepen dat hij in de steek gelaten wordt, en een ander neemt juist te veel verantwoordelijk op zich, wat weer risico’s van stress en overspannenheid met zich meebrengt.

Tip 3: Stuur op resultaat

Vergroot het verantwoordelijkheidsgevoel van je medewerkers door ze te sturen op resultaat (output) in plaats van gewerkte uren. Geef mensen meer vrijheid wanneer ze werken en waar ze werken, zo lang het duidelijk is wat je verwacht van het geleverde werk. Deze manier van werken is ook wel bekend onder de term Het Nieuwe Werken (HNW). Maar sociale innovatie gaat een stapje verder dan de vraag waar en wanneer mensen werken. Het betekent een fundamentele verandering van hoe zij werken. Lees meer over HNW bij de trends.

Tip 4: Benut competenties

Richt de verdeling van werk in op basis van individuele competenties, in plaats van afgebakende functieprofielen. Zo maak je beter gebruik van de veelzijdigheid aan kennis en kunde binnen de organisatie. Ook vinden werknemers hun werk leuker wanneer ze er goed in zijn. Het gevoel van zingeving en meesterschap neemt toe, omdat ze hun unieke eigenschappen inzetten die als erg waardevol worden ervaren door klanten en collega’s.

Tip 5: Blijf ontwikkelen

Stimuleer je werknemers om te blijven leren en ontwikkelen. Nieuwsgierigheid is een belangrijke eigenschap om kennis of vaardigheden eigen te willen maken. Verdieping of verbreding van de werkzaamheden levert een hoge mate van meesterschap op, werknemers blijven uitgedaagd en krijgen de ruimte om hun ambities te ontplooien. Dit is ook een mooie manier om medewerkers ‘duurzaam inzetbaar’ te houden. Lees meer over duurzame inzetbaarheid bij de trends.

Bron: mvonederland.nl

22 miljoen euro voor vitaal houden van werknemer

duurzame inzetbaarheid, arbeidEr komt ruim twintig miljoen euro extra beschikbaar voor ‘duurzame inzetbaarheid’ om meer mensen langer en productief aan het werk te houden. Dat kan bijvoorbeeld door werknemers te helpen gezond te blijven of tijdig te laten omscholen. Het geld is vrijgemaakt uit het Europees Sociaal Fonds. Dat schreef minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onlangs aan de Tweede Kamer.

Bedrijven en instellingen kunnen van 19 oktober tot en met 13 november 2015 een aanvraag indienen bij het Agentschap SZW om mensen langer en productief aan het werk te houden. Een aanvrager kan maximaal tienduizend euro krijgen, op voorwaarde dat het zelf de helft van het subsidiebedrag bijlegt. Bedrijven hebben in het najaar van 2014 ook een aanvraag kunnen indienen voor Europees Geld. Er was toen ook ruim twintig miljoen euro te verdelen. Tweeduizend bedrijven hebben daaraan meegedaan.

Naast de verhoging van de AOW leeftijd zijn de snelle veranderingen op de arbeidsmarkt een belangrijke reden om aan de slag te gaan met duurzame inzetbaarheid. Zo kunnen werknemers tijdig nieuwe kennis en vaardigheden aanleren om te voorkomen dat ze uitvallen. Zo blijkt uit TNO-cijfers van 2014 op basis van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) dat werknemers die aangeven dat zij nieuwe kennis en vaardigheden missen, meer verzuimen en relatief vaak burn-out klachten hebben.

Meer informatie over de regeling is te vinden op Agentschapszw.nl

MVO Manager van het Jaar verkiezing

PrintRoyal HaskoningDHV, VNO-NCW en fabrikant van modulaire vloerbedekking Interface organiseren voor de vierde keer de verkiezing tot MVO-manager van het jaar. Met deze prijs wordt elk jaar een succesvolle MVO manager onderscheiden. Het evenement vindt op 3 november 2015 plaats.

MVO manager is inmiddels een veel voorkomende en gewaardeerde beroepsgroep. Deze verkiezing heeft als doel om ook hieruit jaarlijks de toppers in het zonnetje te zetten.  Dit jaar kent de eerste ronde een gewijzigde opzet! Er wordt eerst een grote groslijst samengesteld van MVO-managers. Een ieder kan of zichzelf hiervoor aanmelden of namen doorgeven van MVO-managers. Er wordt gepoogd een zo compleet longlist te verkrijgen van MVO-managers in Nederland. Alle MVO-managers die aan één van de eerdere edities hebben deelgenomen, worden sowieso op de lijst opgenomen.

Bron: www.mvomanagervanhetjaar.nl